شرکت تعاونی دامداران صنعتی و نیمه صنعتی

مقدمه:

مکملهایی برای نشخوار کننده گان (گاو ،گاومیش،گوسفند،بز) هستند که حاوی انرژی، اوره، مواد معدنی ضروری و ویتامین ها می با شد.بلوکها برای نشخوار کننده ها در شرایط نگهداری در ا غول یا نشخوار کننده ها که روی مراتع با کیفیت پایین چرا می کنند به کار می رود.وقتی علوفه در تغذیه دام کیفیت پایین داشته باشد استفاده از بلوک مواد مغذی ضروری خواهد بود 0 بلوکها برای اسب ،خوک،ماهی ،طیور و خرگوش به کار نمی رود.

 طرز تهیه

وسایل مورد نیاز :قالب ، مواد خوراکی ، وسایل مخلوط کردن ، ترازوقالب می تواند کیسه های پروپیلن و پلاستیک کلفت،سطل و یا جعبه های چوبی باشد که سطل و جعبه بیشتر کاربرد دارد.کیسه های پروپیلن مزایایی دارد:اولا ارزان هستند  دوماً دسترسی به آن آسان است و سوماً می توانند برای نگه داری بلوک های تهیه شده بکار رود . سطلهای که بکار برده می شوند می تواند از چوب،فلز یا پلاستیک باشد و بهتر است حجم آنها 10-12 کیلو باشد جعبه های چوبی برای ساختن بلوک های 20 کیلو گرمی به کار برده می شود این جعبه ها 45 سانتی متر طول 35 سانتی متر عرض و 25 سانتی متر ارتفاع دارند.داخل قالب ها بایستی شرایط یک لایه پلاستیک یا کاغذی پوشانده شود تا از چسبیدن بلوک به دیواره جلوگیری شود.وسایل مخلوط کردن می تواند شامل یک بیل یا پارو باشد یک وان تو گود یا هر ظرف دیگری که حجم بالایی داشته باشد. 

نسبت های مخلوط کردن به شرح زیر است:

ملاس:خیلی مهم است که به ملاس آب اضافه نکنیم.زیرا باید ملاس چسبنده باشد. برای امتحان اینکه ملاس مناسب است یا نه ؟یک قاشق در آن فرو کنید و پس از پر شدن با ملاس آن را بالا بیاورید اگر ملاس روی قاشق باقی ماند خوب است و اگر از قاشق فرو ریخت کیفیت آن خوب نمی باشد. 

الیاف:خیلی مهم می باشد زیرا آب جذب کرده و باعث چسبیدن مواد خوراکی موجود در بلوک می شود. بهترین منبع الیاف برگ های خشک علوفه ها است. پوسته پنبه دانه و باگاس نیشکر نیز منبع خوبی از الیاف است. علوفه خشک خرد شده ،کاه غلات خرد شده ،چوب بلال خرد شده ، پوسته سویا، سبوس گندم نیز می تواند به عنوان منبع الیاف مورد استفاده قرار گیرد. 

اوره:اوره مورد استفاده همان اوره ای است که به عنوان کود به کار می رود . توجه داشته باشید که کلوخه های اوره خورد شود تا حیوان به یکباره مقدار زیادی مصرف نکرده و مسموم نشود. 

سیمان:سیمان مورد استفاده همان سیمانی است که در کارهای ساختمان به کار می رود قبل از استفاده از سیمان بایستی این ماده با آب مخلوط شود. نسبت مخلوط شدن با آب دو سطل از سیمان و یک سطل از آب است.

 آهک:به صورت سنگ یا پودر یافت می شود وقتی به سنگ آهک آب اضافه می شود سنگ داغ می شود.کربنات کلسیم یک جایگزین خوب برای سنگ آهک نیست. 

نمک:نمک دارای مواد معدنی مختلف بهتر از نمک معمولی یا نمک طعام است.اگر نمک مواد معدنی در دسترس نبود می توان از نمک طعام استفاده کرد. 

آرد استخوان:یک ماده مغذی است که برای تامین کلسیم و فسفر مورد استفاده قرار می گیرد. می توان به جای آن از دی کلسیم فسفات استفاده نمود که منبع مهم مواد معدنی است که از سنگهای فسفاته استخراج می شود . اگر آرد استخوان و دی کلسیم فسفات در دسترس نبود می توان از نمک های مواد معدنی به جای آنها استفاده نمود. هرگز از سنگهای معدنی فسفاته استفاده نکنید چون سمی(منبع بسیار غنی از فلوئور) هستند.قبل از ساختن مقادیر زیاد بلوک در یک محدوده بزرگ لازم است ساخت بلوک در مقیاس کوچک به صورت آزمایشی انجام گیرد.

 برای ساختن بلوک آزمایشی می توان مواد زیر را با همدیگر مخلوط کرد:

• 5کیلو ملاس
• 1 کیلو اوره
• 500 گرم سیمان با 250 سی سی آب
• 500 گرم سنگ آهک
• 500 گرم نمک
• 330-500 گرم آرد استخوان
• 2 کیلو الیاف

سپس مواد خوراکی ذکر شده را کاملا با هم مخلوط کنید تا یکنواخت شود. در مرحله بعد مواد مخلوط شده را داخل قالب بریزید و یک روز اجازه دهید تا داخل قالب باقی بماند و سفت شده و شکل قالب را به خود بگیرد.پس از یک روز بلوکها را از قالب بیرون آورید و آنها را امتحان کنید. 

مشخصات یک بلوک خوب عبارت است از:

• مواد خوراکی موجود در یک بلوک در تمامی نقاط آن به طور یکنواخت مخلوط شده باشد.
• کلوخه اوره یا آهک در آن وجود نداشته باشد.
• سفت باشد.
• مقاوم باشد.
• چسبنده باشد. به طوری که وقتی یک بلوک را در دستهای مان گرفتیم بایستی در کف دست بقایای چسبناک ملاس باقی بماند.بایستی دقت کرد که اگر بلوک چسبناک نباشد مقادیر ملاس در مخلوط را افزایش دهید.
• بلوک باید آنقدر محکم باشد که در هنگام فشردن بین انگشتان شست و اشاره برآمده نشود.
• بلوک باید آنقدر محکم باشد که وقتی یک نفر روی آن ایستاد از وسط نشکند.

وقتی که بلوک ساخته شد و دارای مشخصات مطلوب بود در مرحله بعد مخلوط بزرگتری از بلوک ها ساخته می شود ؛مثلا 8 بلوک 10 کیلویی.برای ساختن 8 بلوک 10 کیلویی مهم است که ابتدا کلوخه های اوره ،سنگ آهک و نمک خرد شود و همچنین سیمان با مقدار آب مناسب مخلوط گردد. در مرحله بعد ابتدا ملاس را داخل وان یا ظرف تو گود ریخته سپس اوره روی آن پاشیده می شود و با بیل یا پارو آنقدر مخلوط می گردد تا یکنواخت شود سپس به ترتیب مواد زیر اضافه شده و مخلوط کردن ادامه می یابد؛نمک، سیمان،آهک،آرد استخوان .اگر مخلوط گرم شد نگران نباشید زیرا به معنای خوب مخلوط شدن مواد خوراکی است.اگر بلوک آزمایشی اولیه خیلی سفت بود مقدار سیمان را در مخلوط کاهش دهید و برعکس.در مرحله بعد الیاف را به صورت یک تپه در آورده و در بالای آن یک گودال مانند آتش فشان ایجاد کنید سپس مواد مخلوط شده قبلی را به تدریج داخل این گودال ریخته و کاملا با الیاف مخلوط نمایید.کلوخه های اوره و آهک دیده شده را خورد کنید.بعد از مخلوط کردن کامل مواد ذکر شده مخلوط یکنواخت را داخل قالب ها که دارای یک لایه پلاستیک یا کاغذ در داخل خود هستند بریزید.بلوک های تولید شده را برای مدت یک روز در جای خشک قرار دهید پس از این مدت بلوک ها را از داخل قالب بیرون آورید.بهتر است بلوک ها را به صورت سر و ته (ته آن به طرف بالا باشد)روی زمین گذاشت.اگر لایه کاغذی به بلوک بچسبد اشکالی ندارد زیرا حیوانات می توانند به راحتی کاغذ را مصرف کنند.اما اگر از لایه پلاستیکی استفاده شده باشد بایستی دقت نمود که لایه پلاستیکی قبل از تغذیه حیوان از روی بلوک ها جدا شود.بلوک های بزرگ (20کیلو)باید پس از بیرون آوردن از قالب در یک جا آنقدر باقی بماند تا کاملا سفت شود . برای ذخیره و نگهداری  می توان آنها را داخل کیسه های پلاستیکی نگه داشت.اگر بلوک های ساخته شده نرم یا شکننده باشند بایستی آنها را از کیسه های پلاستیکی بیرون آورد و تا چند روز به حال خود گذاشت تا خشک شود،سپس آنها را کاملا خرد و آسیاب کرده و با مخلوط های جدید مخلوط کرد تا بلوک های جدیدی ساخته شود. نسبت مخلوط کردن مناسب یک بلوک قدیمی به علاوه سه بلوک جدید و ساخت 4 بلوک جدید است.بلوک های مواد مغذی در زمان های خاص سال مثل فصول خشک و چرای حیوان در مراتع با کیفیت پایین از اهمیت زیادی برخوردار خواهد بود.در حالی که حیوانات می توانند بلوک ها را در هر فصلی از سال مصرف کنند.بلوک ها می توانند در داخل آخور یا مکان های خاصی که برای آنها تعبیه شده قرار داده شده و مصرف گردد.جای مخصوص قرار گرفتن بلوک بایستی طوری باشد که بلوک در معرض باران یا آفتاب قرار نگیرد. اگر در مزرعه در جای خاصی نمک قرار داده شود می توان بلوکها را کنار نمک قرار داد. بلوک های مواد مغذی بایستی طوری ساخته شود که بتواند به راحتی با دست حمل شود . اسب ها نیازی به بلوک ها ندارند ولی اگر از بلوک ها مصرف نمودند اشکالی ندارد.گاو ،گوسفند و بز می توانند در هنگام چریدن بلوک ها را مصرف نمایند. همچنین زمانی که در شب به آغل خود برگشتند می توانند از بلوک های قرار داده شده در آخور ها در طول شب استفاده نمایند. این حیوانات بلوک های کثیف و مانده را مصرف نمی کنند.

 برای محاسبه مقدار مواد مغذی مورد نیاز لازم است مقادیر زیر محاسبه شود:

• تعداد روزهایی که بلوک ها مصرف می شود.
• تعداد حیواناتی که در مزرعه وجود دارد.
• مقدار مصرف روزانه بلوک ها در مزرعه
• مقدار مصرف روزانه هر یک از حیوانات

اگر بلوک 20 کیلویی برای 4 گاو طی 10 روز در مزرعه مصرف شده باشد مقدار مصرف روزانه 2 کیلو گرم و مقدار مصرف بلوک در روز برای هر یک از حیوانات نیم کیلو گرم خواهد بود. 

مقدار متوسط مصرف در حیوانات مختلف به شرح زیر است:

• نشخوارکنندگان بزرگ(گاو میش،گاو شیری،گاو نر،تلیسه ها،گوساله نر پرواری) 350-500 گرم در روز
• گوساله های شیر خوار از زمانی که شروع به مصرف علوفه کنند 150-250 گرم در روز
• نشخوارکنندگان کوچک(گوسفند و بز) 70 – 150 گرم در روز

حیوانات ممکن است در اثر مصرف مقادیر زیاد بلوک مسموم شوند. 

مسمومیت زمانی اتفاق می افتد که: بلوک مواد مغذی خیلی نرم و حاوی کلوخه های اوره باشد .حیوانات در آغل فقط با بلوک تغذیه شوند و خوراک و علوفه دیگری نخورد که در نتیجه گرسنگی مقدار بیشتری بلوک را مصرف نماید. دوره عادت دهی برای حیوان جهت عادت کردن به مصرف بلوک وجود نداشته باشد. 

علایم مسمومیت :

• ریختن کف از دهان
• ورم کردن شکمبه در قسمت چپ
• حالت گیجی و تلو تلو خوردن

وقتی حیوان مسموم شد بایستی بلافاصله عملیات زیر را انجام داد:

• حیوانات مریض را هر چه سریعتر تشخیص داد
• بلوک های مواد مغذی را از داخل آخور برداشت.
• سرکه و آب به حیوان داد.
• به گوساله های شیر خوار و بز و گوسفند نیم لیتر و گاوها ی شیری و گاو میش 2 لیتر سرکه خورانده شود.
• کاری کنید که حیوانات هر قدر در توان دارند آب مصرف کنند.

برای ساختن مقادیر زیادی بلوک در یک زمان می توان از یک مخلوط کن(میکسر بتون)استفاده نمود.